Onderhoud

Werken aan de fiets kunnen we het beste vooraf laten gaan door een schoonmaakbeurt, omdat we anders kans hebben op extra vuil en modder op de werkvloer.
Hierna kunnen we onderhoud plegen of reparaties verrichten. Hebben we te maken met een fiets voorzien van een ‘dubbele’ standaard dan blijft de fiets al rechtop staan zonder hulpmiddelen. Er zijn maar weinig fietsen voorzien van zo’n eerder genoemde standaard, zoals bij fietsen met kinderzitjes en sommige randonneurs of vakantiefietsen voor veel bagage.

Nu moeten we op zoek naar hulpmiddelen om de fiets rechtop te zetten of te houden. Soms kan het zelfs handig zijn om een fiets op z’n ‘kop’ te zetten.
Hiervoor kan men een eenvoudige stuursteun maken, bijvoorbeeld van hout, waarin het nu omgekeerde stuur past, terwijl het zadel nu op de werkvloer steunt. Men kan de fiets ook rechtstandig opstellen of ophangen. Het beste is nu gebruik te maken van een speciale reparatiesteun zodat men aan beide kanten van de fiets kan werken.

Men is niet gebonden aan een vaste plaats zodat reparatie vrij in de ruimte kan plaatsvinden.
Anders wordt het als men de fiets gaat ophangen. Nu ligt de reparatieplaats vast hetgeen voor de particulier niet altijd gunstig is.
De professionele reparateur ondervindt dit nadeel niet omdat werkbank en gereedschap-opstelling hierop aangepast zijn. Hier vindt men vaak een pneumatische hef-cylinder die de fiets snel van de grond kan tillen. Ook nu kan men aan beide kanten van de fiets werken.
Voor de particulier kan men de fiets ook zo ophangen aan haken via katrollen aan het plafond waarbij men de hijstouwen moet fixeren aan de muur.
Een andere mogelijkheid is een hangsteun aan de muur waarbij men nu maar aan één zijde van de fiets kan werken.
Omdraaien van de fiets is noodzakelijk om aan de andere kant van de fiets te werken. Men kan ook gebruik maken van een zgn. workmate, waarbij de fiets ingeklemd dient te worden, met een reële kans op lakbeschadigingen van het frame.

Het onderhoud van de fiets wordt primair bepaald door het type fiets. In de meest eenvoudige vorm zal de controle zich beperken tot het op spanning houden van de banden. Bij een zogenaamde ‘opoefiets’ zal er vrijwel geen onderhoud gepleegd hoeven te worden daar men hierbij doorgaans niet te maken heeft met versnellingen. Ook draait de fietsketting mooi stof- en watervrij in een gesloten kettingkast.

Het op spanning houden van de banden is trouwens voor alle typen fiets van belang omdat de rolweerstand van de spanning afhankelijk is. Tevens voorkomt men het onnodig scheuren van de banden bij te lage spanning. Zelfs de stabiliteit van de fiets kan beïnvloed worden door de spanning. Vooral, als de buitentemperatuur gaat afnemen, zal dit zeer sterk te merken zijn aan de bandspanning, ook als er geen luchtlekkage optreedt.

Naarmate de fiets meer ‘open’ onderdelen heeft zal het normale onderhoud moeten toenemen, vooral bij wintergebruik in sneeuw en pekel.
De onderdelen die bij versnellingsfietsen extreem zwaar belast worden zijn de ketting en de derailleurs.
Wat kan men daartegen doen?
Eigenlijk dienen deze onderdelen telkens gedemonteerd te worden voor een grondige reiningsbeurt, waarna deze onderdelen voor montage ingeolied of ingevet moeten worden.

Dit is bij dagelijks gebruik ondoenlijk, zodat we naar een acceptabele methode gaan kijken.
Voor kettingonderhoud heeft de branche een reinigingsapparaat ontwikkeld met roterende borstels.
Door de ketting hier doorheen te laten rollen hoopt men het meeste vuil te verwijderen. Doordat het apparaat tevens gevuld kan worden met olie, wordt tijdens het reinigen ook de ketting ingeolied. Voor ‘onderweg’ is dit geen haalbare kaart, zodat we dan gebruik maken van spuitbusjes gevuld met geschikte olie voor de ketting. Voorts zijn er reinigingssetjes in de handel om de tandkransjes van het freewheel (achter-kettingwiel-setjes) schoon te maken. Dit zogenaamde kettingonderhoud is zeer sterk afhankelijk van de bedrijfsomstandigheden zoals pekel, regen en zand.
Indien omstandigheden voor ‘open’ ketting veelvuldig slecht zijn kan men overwegen om een zogenaamde gesloten-versnellingsnaaf-constructie te keizen in combinatie met een gesloten kettingkast. (Heden ten dage ook met een vertande riemconstructie). De voordelen zullen u bekend zijn maar waarom dan niet meer toegepast?
Ook aan deze constructies kleven echter nadelen; om er enige te noemen:

  • de hoge kostprijs;
  • een lager traprendement (want meer verlies);
  • zwaardere constructie;
  • soms minder keuzemogelijkheden (traptempo variatie).

In ons onderhoudsgebeuren kunnen we de kabels voor remmen en versnellingen natuurlijk niet overslaan.
Na langere gebruiksduur zullen we ook controle moeten uitvoeren op speling van de verschillende lageringen (trapstel, stuurinrichting, wiel) en spaakspanning.
Zelfs beschadigingen van het lakwerk verdienen nu onze aandacht.
Voor de dagelijkse controle bij zeer intensief gebruik komen in aanmerking:

  • remmen (op werking en slijtage);
  • bandspanning (het eenvoudige indrukken);
  • verlichting.

De eenvoudig geconstrueerde fiets heeft zo zijn voordelen bij dagelijks gebruik in alle seizoenen.

Meer over onderhoud op de site van de Fietsersbond.

Ik wens U veel fietsplezier.

Jan van Rees