Spaken

Dit keer een onderwerp dat geheel onbelangrijk lijkt voor de gemiddelde leek. Bekijken we de taken van de spaak, dan komt men automatisch uit op een ingewikkelde materie. Als we een wiel zouden gaan berekenen op bijv. wielkracht indien we een stoep oprijden, dan komen we op gigantische waarden. Hierop een wiel construeren zou bijna onmogelijk zijn. Het zouden bijzonder zware constructies moeten worden om deze krachten op te kunnen nemen.

Zijn deze krachten er dan niet bij een gespaakt wiel? Ja natuurlijk wel, maar het geheim zit in de manier hoe de kracht wordt opgenomen. U weet zelf wel, dat je op een touwtje geen drukkracht kan loslaten. Bij een trekkracht daarentegen, blijkt datzelfde touwtje tot veel in staat is.

Dit is nu het geheim van het spaakwiel. Door nu een groot aantal spaken toe te passen, kan men zorgen dat – ongeacht de richting van de optredende kracht – er altijd een trekkracht blijft bestaan op de wielspaken. Die storende wielkrachten kunnen zeer divers zijn bijv. optredende stuurkrachten of krachten veroorzaakt door een slecht wegdek of grote remkrachten bij naafremmen of zeer grote naafkrachten bij het beklimmen van steile berghellingen.

U begrijpt, dat een symmetrisch gespaakt wiel (spaken zijn links en rechts even lang), mechanisch gezien, het sterkste is. Bij derailleurwielen, nemen de versnellingskettingwielen (soms wel 9 stuks) aan de rechterkant van het wiel een enorme ruimte in. Hierdoor kunnen de spaken aan de rechterkant van het wiel, niet meer zo schuin naar het velgmidden worden gebracht. Het gevolg is nu, dat de rechterspaken korter moeten worden en derhalve minder zijdelingse krachten kunnen opnemen. Nog beroerder wordt het voor deze spaken als er grote aandrijfkrachten bijkomen (bijv. bij bergbeklimmen). Het gevolg is, dat spaakbreuk vrijwel altijd optreedt bij het achterwiel en U raadt het al: aan de kettingwielkant. Dit is nu de meest lastige klus om een spaak te kunnen repareren.

Van een andere vorm van giet- of schijfwielen, komt men meestal geen toepassingen tegen in de normale tourfietsen. Wel bij heel speciale en dus heel dure fietsen, bijv. voor tijdritten in de wedstrijdsport, waarbij men soms claimt, bij heel hoge rijsnelheden, een gering voordeel te kunnen halen op het gebied van luchtweerstand. Windtunnelproeven moeten dit dan met heel gevoelige apparatuur aantonen.

In het algemeen kan men wel stellen, dat indien men spaakbreuk wil beperken (dit geldt voor wereldfietsers met veel bagage), men de bagage zoveel mogelijk bij het minder belaste voorwiel moet zien te krijgen, met als bijkomend nadeel dat het sturen hierdoor negatief beïnvloed zal worden. Al met al, toch een complexe materie.

Toevoeging
Jaarlijks raken 4400 kinderen gewond doordat ze met een voet tussen de spaken van een fiets terechtkomen. Elfhonderd van hen breken daarbij een onderbeen of enkel. Dat blijkt uit cijfers van de stichting Consument en Veiligheid (juni 2008).
Volgens de stichting kan een groot deel van die verwondingen worden voorkomen als spaakbeschermers op de fiets worden gemonteerd. Consument en Veiligheid begint een campagne om ouders beter voor te lichten, omdat velen de risico’s onderschatten.
Klik hier voor een beschrijving van veilige kinderstoeltjes (o.a. met de Europese veiligheidsnorm EN 14344).

Op de site van de Fietsersbond leest u over het voorkomen van brekende spaken.

Ik wens U veel fietsplezier

Jan van Rees